TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN GIÁO DỤC KINH TẾ VÀ PHÁP LUẬT TRONG TRƯỜNG PHỔ THÔNG

TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN GIÁO DỤC KINH TẾ VÀ PHÁP LUẬT TRONG TRƯỜNG PHỔ THÔNG

                                                    ThS. Trần Thị Mai Hương

 

Hứng thú trong tiếng Anh được gọi là Interest, đó là thái độ đặc biệt của cá nhân đối với đối tượng nào đó và có ý nghĩa tích cực đối với cuộc sống con người. Theo tác giả Nguyễn Quang Uẩn: “hứng thú là thái độ đặc biệt của cá nhân đối với đối tượng nào đó vừa có ý nghĩa đối với cuộc sống vừa có khả năng mang lại khoái cảm cho cá nhân trong quá trình hoạt động”. Hứng thú làm nảy sinh ở chủ thể khát vọng được tiếp cận và đi sâu tìm hiểu đối tượng, từ đó điều chỉnh hành vi, ý nghĩ, làm nảy sinh ở chủ thể những cảm xúc tích cực như phấn khởi, yêu thích, say mê khám phá, tìm tòi, hành động sáng tạo để chiếm lĩnh được đối tượng đó. Khi làm việc một cách hứng thú con người sẽ luôn cảm thấy thoải mái, dễ chịu, tập trung cao độ, nhanh chóng đạt hiệu quả cao. Ngược lại nếu không có hứng thú làm việc, tình thần con người sẽ trở nên uể oải, dễ bỏ cuộc, nảy sinh những cảm xúc tiêu cực và không đem lại hiệu quả cao. Trong học tập cũng vậy, tính tích cực của học sinh, sự chiếm lĩnh tri thức của học sinh được duy trì bởi sự hứng thú. Nếu có hứng thú, người học sẽ dễ dàng hơn trong lĩnh hội kiến thức bài học và khi nắm bắt được nội dung bài học người học lại có thêm hứng thú, say mê nghiên cứu, học tập. Chính vì vậy, việc tạo hứng thú học tập cho người học được xem là yêu cầu bắt buộc cho tất cả những ai làm công tác giảng dạy và cho tất cả các môn học trong chương trình giáo dục.

Môn Giáo dục kinh tế và pháp luật trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 thuộc nhóm môn học lựa chọn, dành cho những học sinh định hướng theo học các ngành nghề Giáo dục chính trị, giáo dục công dân, kinh tế, pháp luật… hoặc có sự quan tâm và hứng thú đối với môn học. Nội dung chủ yếu của môn học là học vấn phổ thông, cơ bản về kinh tế, pháp luật mang tính ứng dụng, thiết thực đối với đời sống và định hướng nghề nghiệp sau trung học phổ thông của học sinh; gắn kết với nội dung giáo dục đạo đức và kĩ năng sống, giúp học sinh có nhận thức đúng và thực hiện quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm công dân. Giáo dục kinh tế và pháp luật được xem là môn học cốt lõi làm nhiệm vụ giáo dục công dân ở cấp trung học phổ thông. Với tầm quan trọng quan trọng như vậy, việc tạo hứng thú môn học cho người học lại càng cần được quan tâm nhiều hơn. Tuy nhiên, việc làm này không phải dễ bởi kiến thúc môn học có phần tương đối khó, lại khô khan. Việc tạo hứng thú học tập môn Giáo dục Kinh tế và pháp luật phụ thuộc rất lớn vào hai chủ thể quan trọng của giáo dục đó là người dạy và người học.

Về phía người dạy

Trong dạy học nói chung và dạy học bộ môn Giáo dục kinh tế và pháp luật nói riêng, giáo viên được coi là người truyền lửa, truyền cảm hứng cho học sinh, giúp học sinh có định hướng đúng đắn trong quá trình học tập. Thực tế cho thấy yếu tố quan trọng tạo nên sự hứng thú hay không hứng thú cho người học phụ thuộc nhiều vào người dạy, vào cách thức tổ chức tiết dạy, vào nghệ thuật dạy học của họ trên lớp. Để thu hút người học, để tạo hứng thú học tập cho người học, người dạy cần:

Trước hết, bản thân người dạy phải thực sự yêu nghề, yêu ngành, yêu môn học mà mình giảng dạy với niềm đam mê, tâm huyết, tinh thần trách nhiệm, biết truyền ngọn lửa tình yêu đó đến với người học và nguyện cống hiến cho sự nghiệp giáo dục nước nhà.

Gắn kiến thức môn học với hiện thực cuộc sống, đây là một trong những nguyên tắc cơ bản của giáo dục. Giảng dạy những kiến thức về kinh tế và pháp luật trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 2018, người dạy cần cho học sinh biết thêm những kiến thức bên ngoài, chủ động đưa các kiến thức kinh tế, pháp luật gắn với đời sống hiện thực, liên hệ thực tiễn bằng việc lấy các ví dụ minh họa phù hợp, đúng, điển hình như các mô hình sản xuất kinh doanh tại các địa phương, sự tham gia các dịch vụ tín dụng của người dân, của các chủ thể kinh tế, diễn biến cung – cầu trên thị trường… hoặc những câu chuyện kinh tế, pháp luật hấp dẫn, sinh động trong đời thường. Như thế, làm cho tiết học trở nên nhẹ nhàng, giảm sự căng thẳng và tăng hiệu quả tiếp thu cho học sinh, giúp học sinh nhớ, hiểu bản chất nội dung kiến thức mà không phải nhớ một cách máy móc nhanh quên.

Tạo hứng thú học tập môn học bằng việc sử dụng linh hoạt các phương pháp và kỹ thuật, hình thức tổ chức dạy học theo hướng lấy người học làm trung tâm. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 xác định mục tiêu giáo dục toàn diện, bồi dưỡng và phát triển 5 phẩm chất, 10 năng lực cần thiết cho học sinh. Vì vậy, dạy học theo phương pháp truyền thống một chiều, thầy đọc – trò chép đã không còn phù hợp. Thay vào đó, giáo viên phải sử dụng đa dạng các phương pháp và kỹ thuật, hình thức dạy học tích cực, tạo niềm say mệ, hứng thú học tập cho người học. Căn cứ vào nội dung bài học giáo viên thiết kế các bài giảng có sử dụng các hình thức, phương pháp dạy học tích cực nêu vấn đề về một hiện tượng kinh tế, pháp luật trong đời sống, giao nội dung thảo luận nhóm cho học sinh tìm hiểu các chức năng của thị trường, các mô hình sản xuất kinh doanh thiết kế các slide, sơ đồ tư duy bài học, hoàn thành dự án phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, xây dựng các ý tưởng kinh doanh trực tuyến một mặt hàng, chơi trò chơi ô chữ, giải đố Vua tiếng việt tìm từ khóa dẫn dắt vào nội dung bài học, cho học sinh đóng vai, xây dựng kịch bản và thực hiện kịch bản “Táo quân” sau khi học xong bài Các hoạt động kinh tế cơ bản sản xuất – phân phối – trao dổi - tiêu dùng, tổ chức cho học sinh hoạt động ngoại khóa đến các mô hình sản xuất kinh doanh điển hình tại địa phương, vào siêu thị tìm hiểu giá của các mặt hàng hoặc Ủy ban nhân dân gần trường học giúp các em hiểu hơn về bộ máy chính quyền địa phương. Với việc sử dụng linh hoạt các phương pháp, kỹ thuật, hình thức dạy học tích cực, học sinh có cơ hội được thể hiện những thế mạnh, những hiểu biết của mình và giúp các em chủ động hơn, tự tin hơn và cảm thấy yêu thích môn học hơn.  

Tăng cường sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại vào trong từng bài giảng, từng tiết học, từng hoạt động giáo dục khi truyền tải những kiến thức về kinh tế và pháp luật cho người học. Hiện nay những phương tiện dạy học hiện đại như máy chiếu đa năng, máy hắt, hệ thống âm thanh, ánh sáng là công cụ hỗ trợ đắc lực cho hoạt động dạy học của giáo viên và học sinh giúp người dạy có được những bài giảng với nội dung đầy đủ hơn, sâu sắc hơn, sinh động hơn và hấp dẫn hơn. Đối với người học, việc tiếp thu bài cũng trở nên hứng thú hơn, chủ động hơn. Đó là việc sử dụng những sơ đồ hình ảnh, những video, clip về hoạt động sản xuất, kinh doanh, về những mô hình sản xuất kinh doanh trong thực tiễn, về thị trường, tín dụng, về hiến pháp, quyền công dân, hệ thống chính trị nhà nước. Tuy nhiên, để sử dụng hiệu quả các công cụ hỗ trợ này, đòi hỏi giáo viên phải không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, trình độ tin học, thường xuyên bồi dưỡng kỹ năng sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại để thiết kế được những bài giảng hấp dẫn thu hút học sinh.

Thay đổi hình thức kiểm tra, đánh giá môn học theo định hướng tiếp cận năng lực. Trong suốt quá trình dạy học, tùy thuộc vào từng chủ đề bài học giáo viên có thể sử dụng linh động, đa dạng nhiều bài kiểm tra trên giấy, thực hành, sản phẩm dự án, nhóm học sinh hoặc cá nhân như thiết kế slide, xây dựng ý tưởng kinh doanh trực tuyến, thiết kế một sản phẩm truyền thông thể hiện thông điệp phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường… Việc đánh giá chú trọng vào quá trình tạo ra sản phẩm, chú ý đến ý tưởng sáng tạo, khuyến khích việc tự đánh giá và đánh giá chéo của học sinh thay vì chỉ chú trọng vào điểm số và đánh giá chủ yếu của giáo viên qua đó tạo động lực và hứng thú học tập cho học sinh.

Về phía người học

Quá trình dạy học là quá trình tác động hai chiều với hai chủ thể chính là người dạy và người học. Trong việc tạo hứng thú học tập môn Giáo dục kinh tế và pháp luật đối với người học cần tập trung thực hiện một số yêu cầu sau:

Học sinh phải thay đổi nhận thức môn học: Mặc dù tên môn học là Giáo dục kinh tế và pháp luật nhưng đây vẫn là môn Giáo dục công dân nên vẫn còn quan niệm cho rằng đây là không phải là môn học chính với kiến thức khô khan, khó học và kết quả học tập không sử dụng cho việc xét tuyển các trường đại học lớn nên học sinh không đầu tư, giành thời gian cho môn học còn khiêm tốn, không có động lực học tập. Vì vậy, điều quan trọng là phải thay đổi nhận thức và hành động cho người học đặc biệt thông qua vai trò trực tiếp của người dạy trong việc truyền cảm hứng, tạo hứng thú, làm cho người học cảm nhận được giá trị của môn học, trở nên yêu thích môn học hơn.

Người học cần chủ động hoàn thành các yêu cầu của giáo viên ở trên lớp cũng như bài tập về nhà, phải xây dựng cho mình kế hoạch và phương pháp học tập khoa học và phù hợp với bản thân. Thực tế cho thấy, không có phương pháp nào hiệu quả bằng phương pháp tự học, tự nghiên cứu, thói quen đọc sách, tìm kiếm, khai thác thông tin về tình hình kinh tế,  hoạt động sản xuất kinh doanh, việc thu các loại thuế, các dịch vụ tín dụng hiện nay, về hoạt động của hệ thống chính trị, về việc thực hiện các quyền công dân… của đất nước và trên thế giới từ sách vở, báo chí, trên các phương tiện thông tin đại chúng. Điều này rất quan trọng vì môn học Giáo dục kinh tế và pháp luật là môn học gắn liền với thực tiễn đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, việc lĩnh hội các kiến thức từ cuộc sống sẽ giúp học sinh dễ dàng hơn trong việc nắm bắt kiến thức trong sách giáo khoa. Khi học sinh được trang bị lượng kiến thức phong phú từ học tập trên lớp và từ cuộc sống bên ngoài chắc chắn học sinh sẽ cảm thấy tự tin hơn, chủ động hơn trong học tập và sẽ yêu thích môn học hơn.

 

Tài liệu tham khảo

[1]. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), Chương trình Giáo dục phổ thông Chương trình tổng thể, Ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục – Đào tạo.

[2]. Nguyễn Hà Giang, Sử dụng các tài liệu tham khảo tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học Lịch sử 10, Tạp chí giáo dục số 256, tháng 2/2011.