LUẬT CHUYỂN ĐỔI SỐ VÀ NHỮNG YÊU CẦU DỊCH CHUYỂN TRONG ĐÀO TẠO, NGHIÊN CỨU KHOA HỌC PHÁP LÝ

LUẬT CHUYỂN ĐỔI SỐ VÀ NHỮNG YÊU CẦU DỊCH CHUYỂN TRONG ĐÀO TẠO, NGHIÊN CỨU KHOA HỌC PHÁP LÝ

ThS. Trần Thị Tú Anh

 

Sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư đã đẩy nhanh tiến trình xây dựng hành lang pháp lý cho kỷ nguyên số. Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm thích ứng với sự thay đổi này, Quốc hội đã thông qua Luật Chuyển đổi số năm 2025 và đưa luật vào thực thi từ ngày 01/7/2026 không chỉ tạo bệ phóng cho nền kinh tế số, xã hội số mà còn đặt ra những thách thức, yêu cầu hoàn toàn mới đối với các cơ sở đào tạo luật. Đối với Khoa Chính trị - Luật, Trường Đại học Hà Tĩnh, đây vừa là thách thức lớn, vừa là cơ hội mang tính bước ngoặt để đổi mới toàn diện từ tư duy đến hành động trong cả hai trụ cột: Đào tạo và Nghiên cứu khoa học pháp lý.

Thứ nhất, yêu cầu đổi mới trong hoạt động đào tạo luật, từ “Pháp luật truyền thống” đến “Pháp luật số”

Sự xuất hiện của các khái niệm pháp lý mới như tài sản số, trí tuệ nhân tạo (AI), hợp đồng thông minh, hay dữ liệu cá nhân đòi hỏi nội dung và phương pháp đào tạo luật phải thay đổi căn bản.

Một là, đổi mới cấu trúc chương trình đào tạo. Chương trình đào tạo hiện nay không nên bó hẹp trong các khối kiến thức truyền thống (Dân sự, Hình sự, Hành chính, …) mà cần có sự tích hợp các môn học mới hoặc lồng ghép modul về Luật An ninh mạng, Pháp luật về Thương mại điện tử, Quản trị dữ liệu và Pháp luật về Trí tuệ nhân tạo… Sinh viên luật hiện đại cần được trang bị tư duy liên ngành để giải quyết các tranh chấp phát sinh trên không gian số.

Hai là, chuyển đổi phương pháp giảng dạy. Việc ứng dụng công nghệ thông tin không chỉ dừng lại ở các bài giảng trình chiếu (Slide). Giảng viên cần hướng dẫn sinh viên tiếp cận các hệ thống cơ sở dữ liệu pháp luật số, ứng dụng AI trong tra cứu án lệ, và kỹ năng phân tích hành vi pháp lý trên môi trường mạng.

Ba là, Đào tạo gắn liền với thực tiễn số hóa quản lý nhà nước. Với xu hướng tinh gọn bộ máy hành chính và tăng cường quản trị dựa trên rủi ro của Chính phủ, sinh viên cần được tiếp cận sớm với các mô hình dịch vụ công trực tuyến và thủ tục hành chính điện tử ngay trong quá trình học.

Thứ hai, Thách thức và định hướng mới trong nghiên cứu khoa học pháp lý

Nghiên cứu khoa học pháp lý không thể đi sau sự phát triển của công nghệ. Luật Chuyển đổi số năm 2025 đặt ra những vấn đề thực tiễn đòi hỏi giới học thuật phải tìm lời giải. Các đề tài nghiên cứu khoa học của giảng viên và sinh viên cần hướng vào các vùng xám pháp lý mới. Ví dụ: Cơ chế bảo vệ quyền riêng tư cá nhân trong kỷ nguyên số; Trách nhiệm pháp lý đối với thiệt hại do trí tuệ nhân tạo gây ra hoặc Hoàn thiện hành lang pháp lý cho các mô hình kinh tế chia sẻ và tài chính số…  Ngoài ra cũng cần phải đổi mới phương pháp luận nghiên cứu. Bên cạnh các phương pháp truyền thống như phân tích luật hay phương pháp tiếp cận lịch sử để nhìn nhận sự tiến hóa của các học thuyết pháp lý, nghiên cứu pháp luật số đòi hỏi phải kết hợp các phương pháp thực chứng, phân tích dữ liệu lớn và luật học so sánh (đặc biệt là đối chiếu với các cam kết quốc tế về thương mại kỹ thuật số). Các bài báo, đề tài nghiên cứu cần hướng tới việc hiến kế, xuất phát từ thực tiễn chuyển đổi số tại địa phương để tham mưu cho các cơ quan ban ngành trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật phù hợp với bối cảnh mới.

Để đón đầu những yêu cầu từ Luật Chuyển đổi số, Khoa Chính trị - Luật dự kiến tập trung triển khai các nhóm giải pháp trọng tâm sau:

- Đột phá về năng lực: Chuyển đổi số không phải là việc thay thế cuốn sách bằng màn hình máy tính, mà là sự thay đổi tư duy của cả người dạy và người học trước sự vận hành của dòng chảy pháp lý số.

- Phát triển đội ngũ giảng viên: Khuyến khích và tạo điều kiện cho giảng viên tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu về luật công nghệ, an ninh mạng và kỹ năng số.

- Tăng cường kết nối chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ: Tổ chức các hội thảo khoa học, tọa đàm chuyên đề với sự tham gia của các chuyên gia pháp lý đầu ngành, các luật sư thực chiến trong lĩnh vực digital và các nhà quản lý để rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế.

- Xây dựng không gian nghiên cứu số cho sinh viên: Thành lập các nhóm nghiên cứu (giảng viên và sinh viên) chuyên sâu về “Pháp luật và Công nghệ”, tạo diễn đàn để sinh viên thảo luận, tranh biện về các vấn đề pháp lý thời sự trên không gian mạng.

Luật Chuyển đổi số ra đời là một tất yếu khách quan, mở ra chương mới cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Đối với hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học tại Khoa Chính trị - Luật, Trường Đại học Hà Tĩnh, đây chính là kim chỉ nam để đổi mới. Bằng việc chủ động thích ứng, nâng cao chất lượng bài giảng và đi sâu vào các đề tài nghiên cứu mang tính thời đại hy vọng Khoa sẽ tiếp tục cung ứng cho xã hội nguồn nhân lực pháp chất lượng cao, có đủ năng lực và bản lĩnh vững vàng trong kỷ nguyên số.