NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN THÔNG QUA TÍCH HỢP NỘI DUNG ĐẠI HỘI XIV CỦA ĐẢNG

 

                                                                TS. Nguyễn Thị Bích Hằng, Khoa Chính trị-Luật

 

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam là sự kiện chính trị trọng yếu, đánh dấu bước phát triển mới trong nhận thức lý luận và thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta. “Đại hội đã khẳng định những bổ sung, phát triển sáng tạo về quan điểm, đường lối chiến lược phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới” [4, tr.38]. Triết học Mác - Lênin là môn học nền tảng trong hệ thống giáo dục lý luận chính trị, có vai trò quan trọng trong hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học và định hướng giá trị cho người học. Vì vậy, tích hợp, cập nhật có hệ thống những nội dung trọng tâm của Đại hội XIV vào chương trình giảng dạy môn Triết học Mác - Lênin là yêu cầu khách quan, góp phần gắn lý luận với thực tiễn, nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị.

*  Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tích hợp nội dung Đại hội XIV vào giảng dạy môn Triết học Mác-Lênin

-  Cơ sở lý luận

Triết học Mác - Lênin luôn xuất phát từ thực tiễn và lấy thực tiễn làm cơ sở, động lực, mục tiêu và tiêu chuẩn kiểm nghiệm nhận thức. “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn - đó là con đường biện chứng của nhận thức chân lý, của nhận thức hiện thực khách quan” [7, tr.291]. Do đó, nhận thức lý luận phải thường xuyên được bổ sung, phát triển phù hợp với sự vận động của thực tiễn.

Các quan điểm mới trong Văn kiện Đại hội XIV được hình thành trên cơ sở tổng kết thực tiễn gần 40 năm đổi mới, những thành tựu, hạn chế, bài học kinh nghiệm và những yêu cầu mới của đất nước. Đây là sự phát triển nhận thức lý luận trên cơ sở tổng kết thực tiễn một cách khoa học [4, tr.25-26]. Vì vậy, việc đưa các nội dung mới của Đại hội XIV vào giảng dạy Triết học Mác - Lênin không phải là sự bổ sung tùy tiện mà phù hợp với nguyên lý thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, đồng thời thể hiện sự vận dụng sáng tạo các nguyên lý triết học vào điều kiện cụ thể của Việt Nam.

-  Cơ sở thực tiễn

Trong bối cảnh hiện nay, thế giới có nhiều biến đổi nhanh chóng, phức tạp và khó dự đoán. Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và kinh tế tri thức đang tác động sâu sắc đến đời sống kinh tế, chính trị, xã hội của các quốc gia; cạnh tranh về khoa học - công nghệ, nguồn nhân lực và thể chế phát triển ngày càng gay gắt [2, tr.45].

Sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đạt được nhiều thành tựu quan trọng, vị thế và uy tín quốc tế ngày càng được nâng cao. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra những vấn đề mới như phát triển nhanh và bền vững, phát huy khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường, phát huy quyền làm chủ của nhân dân và nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng [4, tr.85].

Đại hội XIV đã tiếp tục bổ sung, phát triển những quan điểm và định hướng chiến lược trên cơ sở đánh giá khách quan thực tiễn Việt Nam và tình hình thế giới [2, tr.28]. Vì vậy, cập nhật những nội dung này vào môn Triết học Mác - Lênin sẽ giúp bài giảng gắn với thực tiễn, khắc phục tính khô khan, trừu tượng của lý luận, đồng thời giúp sinh viên hiểu rõ hơn cơ sở lý luận và phương pháp luận của đường lối phát triển đất nước.

* Các nội dung trọng tâm Đại hội XIV cần tích  hợp vào giảng dạy môn Triết học Mác- Lênin

Thứ nhất, phát triển nhận thức lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Cần cập nhật những nhận thức mới về bản chất, đặc điểm và quy luật của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; làm rõ sự kế thừa và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội; khẳng định chủ nghĩa xã hội là con đường phù hợp với quy luật phát triển và nguyện vọng của nhân dân [4, tr.105]. Nội dung này có thể gắn với nguyên lý về mối quan hệ biện chứng giữa lý luận và thực tiễn, tính khách quan và tính cụ thể của chân lý, cũng như mối quan hệ giữa cái phổ biến và cái đặc thù. Qua đó, giúp sinh viên nhận thức rằng việc lựa chọn con đường phát triển phải dựa trên những nguyên lý chung, đồng thời xuất phát từ điều kiện lịch sử - cụ thể của mỗi quốc gia.

Thứ hai, quan điểm về phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới

Cần làm rõ mục tiêu xây dựng đất nước phồn vinh, nhân dân hạnh phúc; phát triển nhanh và bền vững; lấy con người làm trung tâm, chủ thể, động lực và mục tiêu của phát triển [4, tr.112]. Đồng thời, phân tích yêu cầu kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế với văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường và kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại.

Những nội dung này có mối liên hệ trực tiếp với quan điểm duy vật lịch sử về vai trò của con người và nhân dân trong lịch sử, cũng như quan hệ biện chứng giữa các lĩnh vực của đời sống xã hội. Qua đó, giúp sinh viên hiểu rằng phát triển kinh tế - xã hội không phải mục tiêu tự thân mà hướng tới nâng cao đời sống và bảo đảm lợi ích chính đáng của nhân dân [2, tr.78].

Thứ ba, vận dụng các nguyên lý triết học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn Việt Nam

Cần cập nhật sự vận động của mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong bối cảnh kinh tế số, kinh tế tri thức và khoa học - công nghệ phát triển mạnh . Đồng thời, phân tích mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường; giữa tính khách quan của các quy luật và tính năng động, sáng tạo của con người.

Đây là những ví dụ thực tiễn sinh động để minh họa các quy luật của phép biện chứng duy vật và những nguyên lý của chủ nghĩa duy vật lịch sử, giúp sinh viên chuyển từ việc ghi nhớ lý luận sang biết vận dụng lý luận để phân tích các vấn đề thực tiễn [6, tr.218].

Thứ tư, đổi mới tư duy phát triển

Cần làm rõ vai trò của khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với phát triển đất nước [4, tr.130]; vai trò của nguồn nhân lực và yêu cầu hoàn thiện thể chế phù hợp với điều kiện mới. Nội dung này gắn với nguyên lý về vai trò tác động trở lại của ý thức đối với vật chất và thực tiễn. Khi điều kiện thực tiễn thay đổi, tư duy và nhận thức cũng phải được đổi mới; tư duy lạc hậu có thể trở thành lực cản, trong khi tư duy khoa học, sáng tạo có thể thúc đẩy thực tiễn phát triển.

Thứ năm, cơ sở triết học của xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và xây dựng Đảng

Cần làm rõ mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân; cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ” [4, tr.142]; đồng thời phân tích yêu cầu xây dựng, chỉnh đốn Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng trong điều kiện mới.

Nội dung này có thể gắn với quan điểm duy vật lịch sử về vai trò của tổ chức chính trị, nhà nước và các quan hệ xã hội; qua đó giúp sinh viên nhận thức sâu sắc hơn về cơ sở lý luận của sự lãnh đạo của Đảng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

* Một số nguyên tắc và giải pháp tích hợp nội dung Đại hội XIV vào giảng dạy môn Triết học Mác- Lênin

Trước hết, nội dung Đại hội XIV cần được tích hợp hữu cơ vào từng nội dung phù hợp của chương trình, không biến thành phần thông tin bổ sung rời rạc. Các nguyên lý và quy luật của Triết học Mác - Lênin phải giữ vai trò cơ sở phương pháp luận để phân tích, lý giải thực tiễn [3, tr.18].

Thứ hai, cần bảo đảm tính logic, hệ thống, tránh trùng lặp và chồng chéo nội dung. Việc lựa chọn vấn đề tích hợp phải căn cứ vào cấu trúc chương trình, xác định rõ nội dung trọng tâm và mức độ phù hợp.

Thứ ba, phải gắn lý luận với thực tiễn. Tránh hai khuynh hướng: chỉ trình bày lý luận một cách trừu tượng hoặc chỉ liệt kê các chủ trương, số liệu mà thiếu phân tích triết học. Cần giúp người học nhận thức được cơ sở lý luận, tính tất yếu và mối quan hệ giữa các quan điểm, chủ trương với thực tiễn phát triển đất nước [2, tr.95].

Thứ tư, cần chú ý đặc điểm và trình độ của người học, lựa chọn nội dung, phương pháp và mức độ phân tích phù hợp với từng ngành, chuyên ngành nhưng vẫn bảo đảm tính khoa học và chính xác của kiến thức.

Để thực hiện tốt các nguyên tắc trên, cần triển khai đồng bộ một số giải pháp.

Một là, tăng cường nghiên cứu lý luận. Tổ chức nghiên cứu chuyên sâu nhằm làm rõ cơ sở triết học của các quan điểm mới, trên cơ sở đó xây dựng hệ thống chuyên đề và nội dung bài giảng cập nhật, có tính kế thừa và phát triển.

Hai là, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên. Tổ chức các lớp bồi dưỡng, hội thảo, tọa đàm khoa học để giảng viên nắm vững nội dung Văn kiện Đại hội XIV và phương pháp tích hợp phù hợp vào từng bài giảng.

Ba là, đổi mới hệ thống tài liệu và phương pháp dạy học. Cần bổ sung tài liệu tham khảo, tình huống, bài tập và ví dụ thực tiễn; đồng thời tăng cường thảo luận nhóm, phân tích tình huống, tranh luận khoa học và nghiên cứu vấn đề. Những nội dung như khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế - xã hội, Nhà nước pháp quyền và vai trò của nhân dân cần được khai thác như những tình huống để sinh viên vận dụng lý luận triết học.

Bốn là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong dạy và học. Khai thác học liệu số, dữ liệu thực tiễn và các công cụ công nghệ, trí tuệ nhân tạo phù hợp; đồng thời phát triển năng lực tư duy độc lập, tư duy biện chứng và khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn.

Năm là, đổi mới kiểm tra, đánh giá. Giảm yêu cầu ghi nhớ máy móc, tăng câu hỏi mở, tình huống thực tiễn và yêu cầu phân tích các vấn đề phát triển đất nước. Qua đó đánh giá thực chất năng lực vận dụng thế giới quan và phương pháp luận Triết học Mác - Lênin

 Kết luận: Tích hợp, cập nhật nội dung trọng tâm Đại hội XIV vào chương trình giảng dạy Triết học Mác -Lênin là yêu cầu khách quan, phù hợp với bản chất và quy luật phát triển của lý luận Mác - Lênin. “Đây không chỉ là yêu cầu đặt ra từ thực tiễn phát triển đất nước trong giai đoạn mới, mà còn là đòi hỏi nội tại, xuất phát từ bản chất, phương pháp luận và quy luật phát triển của chính môn học Triết học Mác - Lênin” [4, tr.156].

Thực hiện tốt việc tích hợp một cách khoa học, hệ thống sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị, giúp sinh viên hình thành thế giới quan duy vật, phương pháp luận biện chứng, năng lực tư duy độc lập và khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn. Đồng thời, qua đó góp phần nâng cao nhận thức chính trị, củng cố niềm tin và hình thành trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.

 TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Ban Tuyên giáo Trung ương. (2025). Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam giai đoạn hiện nay. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
2. Ban Tuyên giáo Trung ương. (2026). Tài liệu học tập, quán triệt Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
3. Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2019). Chương trình khung các môn lý luận chính trị trong trường đại học, cao đẳng.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
5. Hồ Chí Minh. (2011). Toàn tập (Tập 2-4). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
6. Mác, C., & Ăngghen, Ph. (2002). Tuyển tập (Tập 1-2). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
7. Lênin, V. I. (2005). Tuyển tập (Tập 2). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.